Zaburzenia neurorozwojowe - Spectrum Autyzmu
W diagnozowaniu zaburzeń rozwoju zgodnie z ICD-10 mamy do czynienia z podziałem na 8 całościowych zaburzeń rozwoju:
- F84.0 – Autyzm dziecięcy
- F84.1 – Autyzm atypowy
- F84.2 – Zespół Retta
- F84.3 – Inne dziecięce zaburzenia dezintegracyjne
- F84.4 – Zaburzenie hiperkinetyczne z towarzyszącym upośledzeniem umysłowym i ruchami stereotypowymi
- F84.5 – Zespół Aspergera
- F84.8 – Inne całościowe zaburzenia rozwojowe
- F84.9 – Całościowe zaburzenia rozwojowe, nieokreślone
Wspólnymi cechami wszystkich tych zaburzeń są problemy w komunikacji i rozumieniu zjawisk społecznych.
W ICD-11 i DSM V te zaburzenia nie są już wyodrębnione, ale przy diagnozowaniu autyzmu użyty jest termin zbiorczy – spektrum zaburzeń autystycznych (Autism Spectrum Disorder czyli ASD) pod symbolem 299.00.
W DSM- V wyróżone są trzy kryteria. Osoba u której zdiagnozuje się autyzm musi przejawiać co najmniej 6 cech wymienionych w punktach (w tym co najmniej dwie w punkcie 1 i po jednej z punktu 2).
1. Klinicznie znaczące, stałe nieprawidłowości w obrębie komunikacji społecznej i interakcji.
- Wyraźne deficyty w komunikacji werbalnej i niewerbalnej wykorzystywanej w interakcjach społecznych,
- Brak wzajemności społecznej,
- Nieumiejętność rozwijania i utrzymywania relacji z rówieśnikami właściwej dla poziomu rozwoju.
2. Ograniczone, powtarzalne wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności objawiające się poprzez co najmniej dwa z poniższych objawów:
- Stereotypowe zachowania motoryczne lub werbalne lub nietypowe zachowania sensoryczne,
- Nadmierne przywiązanie do rutyny i zrytualizowanych wzorców zachowania,
- Ograniczone zainteresowania.
3. Objawy muszą wystąpić we wczesnym dzieciństwie (ale mogę nie manifestować się w pełni dopóki oczekiwania społeczne nie przekroczą ograniczonych możliwości dziecka).
Istnieją trzy kryteria rozpoznania autyzmu w ICD 10.
A. Nieprawidłowy lub upośledzony rozwój wyraźnie widoczny przed 3 rokiem życia w co najmniej jednym z następujących obszarów:
1. Rozumienie i ekspresja językowa używane w społecznym porozumiewaniu się,
2. Rozwój wybiórczego przywiązania społecznego lub wzajemnych interakcji społecznych
3. Zabawa funkcjonalna lub symboliczna.
B. Łącznie musi wystąpić co najmniej sześć objawów spośród wymienionych w punktach 1, 2 i 3, przy czym co najmniej dwa z punktu 1 i po co najmniej jednym z punktów 2 i 3:
1. Jakościowe nieprawidłowości wzajemnych interakcji społecznych, manifestujące się w co najmniej dwóch z następujących obszarów:
- niedostateczne wykorzystywanie kontaktu wzrokowego, wyrazu twarzy, postawy ciała i gestów do odpowiedniego regulowania interakcji społecznych,
- niedostateczny (adekwatnie do wieku umysłowego i pomimo licznych okazji) rozwój związków rówieśniczych, obejmujących wzajemne współdzielenie zainteresowań, aktywności i emocji,
- brak odwzajemniania społeczno-emocjonalnego, przejawiający się upośledzeniem lub odmiennością reagowania na emocje innych osób; lub brak modulowania zachowania odpowiednio do społecznego kontekstu; lub słaba integracja zachowań społecznych, emocjonalnych i komunikacyjnych,
- brak spontanicznej potrzeby dzielenia z innymi osobami radości, zainteresowań lub osiągnięć (np. brak pokazywania, przynoszenia lub wskazywania innym ludziom przedmiotów osobistego zainteresowania).
2. Jakościowe nieprawidłowości w porozumiewaniu się, manifestujące się w co najmniej jednym z następujących obszarów:
- opóźnienie lub całkowity brak rozwoju języka mówionego, które nie wiążą się z próbą kompensowania za pomocą gestów lub mimiki jako alternatywnego sposobu porozumiewania się (często poprzedzane przez brak komunikatywnego gaworzenia),
- względny niedostatek inicjatyw i wytrwałości w podejmowaniu wymiany konwersacyjnej (na jakimkolwiek występującym poziomie umiejętności językowych), w której zachodzą zwrotne reakcje na komunikaty innej osoby,
- stereotypowe i powtarzające się, idiosynkratyczne wykorzystywanie słów i wyrażeń,
- brak spontanicznej różnorodności zabawy w udawanie (,,na niby”) lub zabawy naśladującej role społeczne.
3. Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności przejawiane w co najmniej jednym z następujących obszarów:
- pochłonięcie jednym lub liczniejszymi stereotypowymi zainteresowaniami o nieprawidłowej treści i zogniskowaniu, lub jednym lub więcej zainteresowaniami nieprawidłowymi z powodu swej intensywności i ograniczenia, a nie z powodu treści i zogniskowania,
- wyraziście kompulsywne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych czynności rutynowych i zrytualizowanych,
- stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe, obejmujące stukanie bądź kręcenie palcami; lub złożone ruchy całego ciała,
- koncentracja na cząstkowych lub niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów służących do zabawy (jak np. ich zapach, odczuwanie powierzchni, powodowanego hałasu lub wibracji).
C. Obrazu klinicznego nie można wyjaśnić innymi objawami całościowych zaburzeń rozwojowych, specyficznymi rozwojowymi zaburzeniami rozumienia języka z wtórnymi trudnościami społeczno-emocjonalnymi, reaktywnymi zaburzeniami przywiązania ani zaburzeniem selektywności przywiązania, upośledzeniem umysłowym z pewnymi cechami zaburzeń emocji i zachowania, schizofrenią o niezwykle wczesnym początku, ani zespołem Retta.
Dlaczego wczesna diagnoza jest ważna?
- plastyczność mózgu – im młodsze dziecko tym większa skuteczność terapii. Wczesna interwencja skuteczniej wspiera rozwój poznawczy i społeczny dziecka. Pamiętajmy jednak, że diagnoza ma sens w każdym wieku. Także w przypadku dorosłych.
- wsparcie w procesie edukacji – diagnoza jest podstawą do uzyskania wsparcia w placówce edukacyjnej
- profilaktyka zaburzeń wtórnych (lękowych i depresyjnych) – bez odpowiedniego wsparcia problemy się nawarstwiają, pogłębiają i mogą prowadzić do kolejnych problemów
- wsparcie dla rodziny – klucz do zrozumienia dziecka i adekwatnych reakcji na jego zachowanie
W diagnozie dzieci od lat używane są gotowe, wystandaryzowane kwestionariusze i protokoły przesiewowe. Najpopularniejsze z nich to:
- M-CHAT-R (The Modified Checklist for Autism in Toddlers – Revised) kwestionariusz przeznaczony dla dzieci w wieku 16 do 30 miesięcy
- Q-CHAT – (Quantitative Checklist for Autism in Toddlers) kwestionariusz przeznaczony dla dzieci w wieku 18 do 24 miesięcy
- SACS-R (The Social Attention and Communication Study – Revised) protokół obserwacyjny przeznaczony dla dzieci w wieku 16 do 30 miesięcy do wykonania przez przeszkolone osoby
- AQ (Autism Spectrum Quotient) – kwestionariusz dla dzieci od 4 do 11 lat, istnieją także wersje dla nastolatków i dorosłych
- STAT (Screening Tool for Autism in Toddlers) protokół obserwacyjny przeznaczony dla dzieci w wieku od 15 do 48 miesięcy do wykonania przez przeszkolone osoby
- OOPS (Online Protocol for Observation of Play) protokół przeznaczony dla dzieci w wieku od 15 do 30 miesięcy, specjalista obserwuje zabawę dziecka i rodzica w warunkach domowych za pośrednictwem internetu
Wymienione wyżej narzędzia służą do wykonania szybkiego badania przesiewowego. Pomagają w podjęciu decyzji czy konieczna jest dalsza diagnostyka w kierunku spektrum autyzmu.
Wczesne symptomy i objawy autyzmu można samodzielnie sprawdzić na stornie programu BADA BADA prowadzonej przez Fundację SYNAPSIS http://badabada.pl/
Dostępna jest także polska wersja aplikacji ASDetect bazująca na badaniach przeprowadzonych w Olga Tennison Autism Research Centre na Uniwersytecie La Trobe w Australii. Jest przeznaczona dla dzieci w wieku od 11 do 30 miesięcy. Informacje o aplikacji można znaleźć na stronach Fundacji Alpha z Lublina. https://asdetect.autyzmlublin.pl/ oraz bada bada http://badabada.pl/aktualnosci/160-aplikacja-asdetect
więcej na temat przełomowej aplikacji ASDetect piszę tutaj https://www.autyzmpoludzku.pl/2025/07/03/aplikacja-asdetect/
(źródło: autyzm po ludzku)
Bydgoszcz - http://www.stowarzyszenie-aspi.pl/
Polecane strony:
https://www.autyzmpoludzku.pl/
https://akademiaroznorodnosci.pl/
https://fundacjadlagigantow.org/
Krajowe Towarzystwo Autyzmu – posiada odziały w Warszawie,
Bielsku- Białej, Białymstoku, Bydgoszczy, Gdyni, Katowicach, Kielcach,
Krakowie, Lublinie, Łodzi, Mińsku Mazowieckim, Opolu, Radomiu,
Rzeszowie, Słupsku, Stalowej Woli, Stargardzie, Szczecinie i Toruniu